10ـ خاصّ
آياتي است كه دربارة شخص معيّن و يا مورد خاصّ نازل شده باشد، مانند:
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ؛[12]
اي پيامبر، آن‌چه را كه از ناحية پروردگارت به تو نازل شده، (به مردم)
برسان[13].
11ـ عام
برخلاف خاص، آياتي كه عموميت داشته و شامل تمام افراد باشد. مانند آياتي كه با خطاب يا أَيُّهَا النَّاسُ... همراه است[14].
12ـ مجمل
آياتي را مي‌گويند كه بدون تفصيل نازل شده، و از ظاهر آيه، مراد و معني و
تفسير آن به صورت مفصّل معلوم نباشد، بلكه محتاج به توضيح باشد. مانند
بيشتر آياتي كه مربوط به احكام است. نظير:
أَقِيمُوا الصَّلاةَ؛[15] نماز را بپا داريد[16].
13ـ ظاهر
منظور، معاني ظاهري الفاظ آيات است. مثل:
وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ؛[17] براستي كه خداوند نسبت به بندگان بيناست[18].
14ـ باطن
برخلاف ظاهر، عبارت از معنايي است كه متناسب با ظاهر آيه، بعد از تعقّل و تفكّر و اجتهاد و مراجعه به آيات ديگر، استنباط شود[19].
15ـ مطلق
يعني رها‌شده، و در قرآن مجيد آياتي است كه بدون هيچ قيدي باشد، مانند:
إِنَّ اللَّهَ عَلي كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ؛[20] براستي كه خداوند بر هر چيز تواناست[21].
16ـ مقيد
آياتي است كه مقيد به خصوصيتي باشند. مانند:
وَ لِلَّهِ عَلَي النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ
سَبِيلاً؛[22] و مردم را حج و زيارت آن خانه واجب است بر هر كسي كه
توانايي براي رسيدن بدانجا يافت[23].
17ـ حروف مقطّعه
در ابتداي 29 سوره از سوره‌هاي قرآن، يك يا چند حرف از حروف الفبا
(مجموعاً 78 حرف است و با حذف مكرّرات، 14 حرف مي‌شود، يعني نصف حرف هجاء
كه 28 حرف است) وجود دارد كه اين حروف را حروف مقطّعه گويند و عبارتند از:
أ، ج، ر، س، ض، ط، ع، ق، ك، ل، م، ن، ه، ي.
بدرالدّين زركشي مي‌گويد: «از تركيب اين حروف، مي‌توان اين جمله را ساخت:
نص حكيم قاطع له سر». فيض كاشاني جملة صراطُ عليٍّ حقْ نُمسِكُه را ساخته
است[24].
18ـ محكمات
آياتي كه معنا و مراد آنها روشن است. به اين‌گونه آيات بايد ايمان آورد و عمل كرد، مانند آية:
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ؛[25] بگو: او خداوند يگانه و بي‌همتاست[26].


[12] . سورة مائده، آية 67.
[13] . مصطفي اسرار، دانستنيهاي قرآن، ص 38.
[14] . همان.
[15] . سورة بقره، آية 43.
[16] . مصطفي اسرار، دانستنيهاي قرآن، ص 38.
[17] . سورة آل‌عمران، آية 20.
[18] . مصطفي اسرار، دانستنيهاي قرآن، ص 38.
[19] . همان.
[20] . سورة طلاق، آية 12.
[21] . مصطفي اسرار، دانستنيهاي قرآن، ص 38ـ 39.
[22] . سورة آل عمران، آية 97.
[23] . مصطفي اسرار، دانستنيهاي قرآن، ص 39.
[24] . محمد هادي معرفت، علوم قرآني، ص 334.
[25] . سورة توحيد، آية 1.
[26] . علاّمة طباطبايي، قرآن در اسلام، ص 34.