سالك پوستى در سال هاى نه چندان دور يكى از بيمارى هاى شايع پوستى در ايران بود و افراد زيادى را مى شد ديد كه ردپاى سالك بر چهره آنها نقش بسته است. هرچند وفور و شيوع آن رو به كاهش نهاده است ولى هنوز هم يكى از مسائل بهداشتى شايع در مملكت ما به خصوص در برخى نواحى خاص ايران محسوب مى گردد و ابتلا به آن دور از ذهن نيست.
عامل و روش انتقال بيمارى چيست؟
عامل مولد بيمارى يك نوع انگل است كه راه انتقال آن از طريق گزش توسط نيش پشه خاكى است. افرادى كه ايمنى بر عليه بيمارى ندارند به دنبال گزش توسط حشره ممكن است به سالك مبتلا شوند.
علائم سالك پوستى چيست؟
اين بيمارى در هر دو جنس و در تمام سنين ممكن است ديده شود. همان طورى كه ذكر شده عامل مولد بيمارى از طريق گزش پشه خاكى منتقل مى شود بنابراين مناطق بدون پوشش بدن به خصوص صورت، گردن و دست ها مستعد بيمارى هستند. اغلب بين گزش تا ايجاد ضايعات پوستى چند هفته تا چند ماه فاصله زمانى وجود دارد. پس از پيدايش ضايعات چهار مرحله را به صورت متوالى طى مى كنند:
در شروع ضايعات به صورت يك برجستگى كورك مانند شروع مى شود . پس از مدتى يك پوسته نسبتاً ضخيم سطح ضايعه را مى پوشاند با جدا شدن پوسته از سطح ضايعه مرحله زخمى بيمارى شروع مى شود در اين زمان اندازه ضايعه بين يك تا شش سانتيمتر مى باشد.
و بالاخره پس از مدتى با بهبود زخم در محل آن يك نسج غيرعادى (اسكار) برجاى مى ماند اغلب ممكن است تا بهبود چند ماه تا يك سال زمان لازم باشد. ممكن است در يك فرد بيش از يك ضايعه وجود داشته باشد ضايعات ممكن است همزمان يا با فاصله زمانى شروع به پيدايش نمايد.
سالك چگونه تشخيص داده مى شود:
تشخيص بيمارى معمولاً با سابقه حضور و تردد فرد در نقاط شايع بيمارى و مشاهده ضايعه توسط پزشك مطرح مى گردد. جهت تأييد تشخيص معمولاً از نمونه بردارى از ضايعات و ترشحات آن و يافتن عامل مولد بيمارى استفاده مى گردد. ساير روش هاى تشخيص كمتر كاربرد دارند.
چگونه از ابتلا پيشگيرى كنيم
بهترين روش پيشگيرى پرهيز از سكونت و تردد و اقامت در محل هاى شيوع بيمارى است. و در غير اين صورت در صورت احتمال تماس استفاده از پشه بند موقع خواب، درزبندى مناسب منازل، دافعين حشرات (اسپرى، كرم و...) و استفاده از سموم حشره كش مناسب توصيه مى گردد. در مورد تهيه واكسن سالك نيز اقدامات مؤثرى صورت پذيرفته است.
درمان
عليرغم بهبود خود به خود ضايعات، معمولاً ضايعات سالك توصيه مى گردد. چرا كه اولاً سير بيمارى و مدت زمان دقيق بهبود قابل پيش بينى نمى باشد و ثانياً با درمان شانس پيدايش و وسعت نسوج اسكار را مى توان كاهش داد. در مورد ضايعات منفرد اغلب درمان موضعى كافى است ولى در موارد زير درمان جدى ترى توصيه مى گردد: ضايعه در محلى باشد كه احتمال اختلال عمل و يا ظاهر ايجاد نمايد، مثل صورت و ضايعاتى كه بهبود قابل قبولى ندارند.
روش هاى درمانى مختلف از جمله كرم هاى موضعى، سرما و گرما درمانى، تراشيدن ضايعات، تزريق مواد درمانى داخل ضايعات، كاربرد خود را در مورد درمان دارند. لازم به ذكر است كه هر كدام از اين روش ها ممكن است نياز به تكرار داشته باشند.
يكى از معضلات درمانى سالك درمان اسكار به جا مانده پس از بهبود ضايعات است. روش هاى درمانى جراحى كاهش دهنده وسعت منطقه اسكار، ليزر درمانى، تراش پوست و برخى درمان هاى موضعى با ميزان اثر بخشى متفاوت و مختلف به كار گرفته شده اند.