محتواي آب موجود در پوست زنده ( اپيدرم و درم ) تقريبا 80 درصد است. لايه ي خارجي تر پوست، يعني لايه ي كراتينوز ( شاخي ) از سلول هاي مرده اي تشكيل شده كه محتواي آب كمتري در حدود 30 – 10 درصد دارد.

تصوير بالا سه لايه ي تشكيل دهنده ي پوست را نشان مي دهد (روي آن كليك كنيد) كه به ترتيب از خارج پوست به داخل شامل:

1- اپيدرم (EPIDERMIS) كه خارجي ترين لايه ي پوست است.

2- درم(DERMIS) كه لايه ي مياني پوست است.

3- هيپودرم يا آندودرم(HYPODERMIS) كه داخلي ترين لايه هي پوست است.

در صورتي كه محتواي آب موجود در پوست طبيعي باشد، پوست نرم، صاف، قابل ارتجاع و درخشان است. در حالت طبيعي يك حركت مداوم آب از لايه هاي عمقي پوست به طرف لايه هاي سطحي وجود دارد و در نهايت اين آب از سطح پوست تبخير مي شود.

هنگامي كه پوست به عللي اعم از عوامل داخلي يا خارجي نتواند اين ميزان آب را حفظ كند، پوستي خشك ايجاد مي شود.


عوامل خارجي مسبب خشكي پوست
از عوامل خارجي كه سبب خشكي پوست مي شوند، مي توان مواجهه با آب و هوا يا باد گرم را نام برد.

از طرف ديگر شستن زياد از حد پوست سبب از بين رفتن لايه هاي چربي محافظ پوست شده و پوست را خشك مي كند.

مواجهه ي پوست با بعضي از مواد نيز از دسته عوامل خارجي محسوب مي شود. مشاغلي كه در تماس مداوم با مواد شوينده و پاك كننده هستند، مانند جراحان و تكنسين هاي آزمايشگاه نيز، فرد را مستعد پوست خشك مي سازند.

همچنين درمان هايي كه براي آكنه(جوش) و روي سطح پوست انجام مي شود، اگر به صورت بي رويه و بيش از حد اعمال گردد، مي تواند پوست خشك ايجاد نمايد.


عوامل داخلي مسبب خشكي پوست
عامل داخلي مربوط به توانايي پوست در نگهداري رطوبت است.

يك عامل مهم، بالا رفتن سن است كه سبب كم شدن توانايي پوست در حفظ رطوبت مي شود. همچنين بعضي از بيماري ها مانند درماتيت آتوپيك (يا اگزماي سرشتي كه يك بيماري شايع خارش‌دار، مزمن و عود كننده ي پوستي است كه در نوزادان و كودكان شايع تر است) از ميزان اين توانايي مي كاهد.

رژيم هاي سخت، سوء تغذيه و كمبود مواد غذايي نيز مي تواند سبب به هم ريختگي اين سد حفاظتي شود. پوست خشك، ظاهري خشن و مات دارد و گاهي پوسته هاي ريزي روي آن ديده مي شود.

همچنين خطوط پوست در اين موارد واضح تر به نظر مي رسد. ممكن است خشكي پوست به حدي باشد كه سبب ايجاد خارش شود كه خود اين امر، پوست را مستعد عفونت هاي باكتريايي و قارچي مي كند. هنگامي كه خشكي پوست به حد بالايي برسد، اصطلاحا به آن XERPSIS گفته مي شود.

علي رغم تبليغاتي كه مي شود هرگز ثابت نشده كه مرطوب كردن پوست، باعث برگرداندن و برعكس كردن روند پيري پوست و تاثير نور آفتاب شود، ولي مي توان منافع زير را از مرطوب كننده ها انتظار داشت.


اثرات مرطوب كننده ها بر پوست
1- جلوگيري از آسيب پوست در اثر خشكي

2- محافظت از پوست به دليل ايجاد لايه ي نازكي از چربي بر روي آن

3- بهبود بخشي ظاهر پوست كه پوست را نرم تر و صاف تر نشان مي دهد.

به هر حال كار عمده ي مرطوب كننده ها، حفاظت از رطوبت پوست و دفاع در برابر آسيب هاي محيطي است.

معمولا همه ي افراد نياز به استفاده از مرطوب كننده ندارند و افرادي كه پوست شان چرب است به مصرف مرطوب كننده احتياجي پيدا نمي كنند. هر چند اين افراد هم در مواجهه با هواي گرم و خشك ، باد يا هواي سرد ممكن است نياز به استفاده از مرطوب كننده ها پيدا كنند.


محافظ هاي طبيعي كه سبب جلوگيري از خشكي پوست مي شوند:
1- لايه ي چربي روي پوست:

اين لايه ي چربي نازك ميزان تبخير آب را كاهش مي دهد.

2- عامل مرطوب كننده طبيعي يا NMF ((NATURAL MOISTURIZING FACTOR:

اين عامل تركيبي از چند ماده ي ساخته شده توسط پوست است و حدود 25 – 20درصد لايه ي كراتينوز(لايه ي سطحي و خارجي تر پوست) را تشكيل مي دهد. اين عامل سبب باقي ماندن محتواي آب در لايه ي كراتينوز مي گردد.

مواد متشكله NMF :

1- اوره

2- اسيد لاكتيك

3- اسيد گليكوليك

4- فسفوليپيدها

5- اسيد مالئيك

6- اسيد پيرويك

7- نمك هاي اسيد كربو كسيليك پيروليدون