دهان‌شويه‌ها به دهان حس تازگي و طراوت مي‌بخشند، به برطرف شدن بوي بد دهان كمك مي‌كنند و در درمان بيماري‌هاي لثه و دندان نقش دارند


دهانشويه‌ها از جمله فرآورده‌هايي هستند كه مظلوم و بي‌سروصدا، در گوشه‌اي رها شده‌اند و توجه كمي به سمت آن معطوف است.
دكتر فرين ميزانيان
در ميان گروه انبوهي از محصولات كه براي بهداشت دهان و دندان پيشنهاد مي‌شوند، در ميان خيل عظيم مسواك‌ها و انواع و اقسام نخ‌دندان‌ها و گروه‌هاي مختلف خميردندان‌ها، دهانشويه‌ها از جمله فرآورده‌هايي هستند كه مظلوم و بي‌سروصدا، در گوشه‌اي رها شده‌اند و توجه كمي به سمت آن معطوف است. شايد تعداد كمي از اطرافيان خود را بشناسيم كه در طول برنامه‌هاي بهداشتي روزانه كه براي دهان و دندان خود ترتيب داده‌اند، جايي براي دهانشويه‌ها هم بازگذاشته باشند. و البته شايد اگر از بعضي‌ها بپرسيم: <ببخشيد، آيا شما از دهانشويه‌اي استفاده مي‌كنيد؟> اين‌طور جواب دهند: <اي بابا، براي مسواك زدن و نخ‌دندان كشيدن هم فرصت نداريم چه برسد به دهانشويه‌ ...>
دهانشويه‌ها، هر چند نقش اصلي را در بهداشت و نظافت دهان و دندان بازي نمي‌كنند، اما استفاده از آنها به بهبود سلامت دهان و دندان كمك زيادي مي‌كند. اغلب دهانشويه‌ها به دهان حس تازگي و طراوت مي‌بخشند، گروهي از آنها به برطرف شدن بوي بد دهان كمك مي‌كنند و بسياري از آنها كه به منظورهاي خاص درماني تهيه مي‌شوند، در بهبود بيماري‌هاي لثه و جلوگيري از پوسيدگي‌هاي دنداني موثرند. با تمام تاثيرات مثبتي كه دهانشويه‌ها در سلامت دهان و دندان دارند، به ياد داشته باشيد كه استفاده از دهانشويه‌ها هيچگاه جاي مسواك و نخ‌دندان را نخواهد گرفت و مسواك و نخ‌دندان همچنان سربازان رديف اول مبارزه با بيماري‌هاي دهان و دندان هستند.

انتخاب كدام يك از هزاران ؟
گونه‌هاي مختلف دهانشويه‌هايي كه در بازار وجود دارند به دو گروه تقسيم مي‌شوند: دهانشويه‌هاي خوشبو كننده و دهانشويه‌هاي درماني
دهانشويه‌هاي خوشبو كننده: اين دهانشويه‌ها كه بدون نسخه از داروخانه قابل خريداري هستند، براي خوشبو كردن دهان و ايجاد حس تازگي و رفع بوي بد دهان استفاده مي‌شود. انواعي از اين دهانشويه‌ها هم وجود دارند كه باكتري‌هاي دهان را كاهش مي‌دهند. اثر اين دهانشويه‌ها كوتاه‌مدت است و بيش از 10 تا 15 دقيقه باقي نمي‌ماند.
دهانشويه‌هاي درماني: اين دهانشويه‌ها، علاوه بر آثاري كه دهانشويه‌هاي خوشبو كننده در دهان ايجاد مي‌كنند، اجزائي دارند كه در درمان بيماري‌هاي دهان و دندان موثر هستند. اين دهانشويه‌ها بايد توسط پزشك تجويز شوند و استفاده بيش از حد و بي‌موقع اين نوع دهانشويه‌ها ممكن است خطرناك باشند. دهانشويه‌هاي درماني معمولا به دو گروه تقسيم مي‌شوند. يك گروه از اين دهانشويه‌ها كه ضدباكتري است، براي درمان بيماري‌هاي لثه و پس از جراحي‌هاي دهان تجويز مي‌شود. گروه دوم از اين دهانشويه‌ها كه به منظور پيشگيري استفاده مي‌شوند، دهانشويه‌هاي فلورايد هستند. فلورايد يك ماده معدني است كه با نفوذ در ساختمان دندان به استحكام آن كمك مي‌كند. دهانشويه‌هاي فلورايد با قرار دادن موضعي فلورايد بر روي دندان‌ها باعث استحكام دندان‌ها مي‌شوند، استفاده مرتب از فلورايد، همچنين مي‌تواند پوسيدگي‌هاي بسيار كوچكي را كه هنوز در دندان حفره ايجاد نكرده است، متوقف كند.

من هم لازم دارم؟
اين سوال كه كدام يك از افراد به دهانشويه‌ احتياج دارند، معمولا به كمك دندانپزشكان، پاسخ داده مي‌شود. اگر جزء افرادي هستيد كه به مصرف يكي از انواع دهانشويه‌هاي خوشبو كننده عادت كرده‌ايد، نوع و مواد تشكيل دهنده آن‌را با دندانپزشك خود مطرح كنيد تا مطمئن شويد استفاده مرتب از آن، آثار سوئي بر ‌جاي نخواهد گذاشت. افرادي با پوسيدگي‌هاي شديد و زياد و يا افرادي كه بيماري‌هاي حاد لثه دارند نيز، با نظر پزشك مي‌توانند از دهانشويه‌هاي درماني براي بهبود بيماري خود استفاده كنند. در مجموع استفاده مرتب از دهانشويه‌هاي ملايم بدون عارضه به بهبود سلامت دهان و حفظ تازگي و رفع بوي بد دهان كمك مي‌كند.
اول مسواك يا دهانشويه؟
از آنجا كه استفاده از دهانشويه‌، قرار نيست جاي مسواك زدن و نخ دندان كشيدن را بگيرد، بايد اين ترتيب براي مراحل بهداشتي دهان و دندان رعايت شود: )1 مسواك زدن )2 استفاده از نخ دندان )3 استفاده از دهانشويه. به اين ترتيب به كمك مسواك و نخ‌دندان، محيط تا حد امكان از خرده‌هاي غذايي و پلاك ميكروبي تميز مي‌شود و سپس دهانشويه‌ اثر ضدباكتري و ساير آثار درماني خود را بر جاي مي‌گذارد. براي استفاده از دهانشويه‌ به اين روش عمل كنيد:
)1 ابتدا، مقدار كافي از دهانشويه كه معمولا به‌صورت پيمانه بردر بطري دهانشويه‌ ذكر مي‌شود (يا توسط دندانپزشك ذكر شده) داخل دهان ببريد.
)2 سپس، در حالي كه لب‌ها به هم چسبيده است و دندان‌ها كمي از هم فاصله دارد، دهانشويه را با فشار به تمام نقاط دهان از جمله لاي دندان‌ها، زبان و گونه‌ها هدايت كنيد.
)3 مطمئن شويد كه دهانشويه‌ به تمام نقاط دهان شما رسيده است. دهانشويه را به زمان لازم (بسته به دستورالعمل روي جعبه يا نظر پزشك) در دهان نگهداريد. معمولا زمان 30 ثانيه مدت مناسبي است.
)4 دهانشويه‌ را از دهان خود خارج كنيد و ترجيحا دهان خود را نشوئيد.

دهانشويه خانگي بسازيم
اگر توانايي مالي خريدن دهانشويه‌هاي كارخانه‌اي را نداريد و يا از آن گروه افرادي هستيد كه محصولات خانگي را بيشتر از كارخانه‌اي‌ها مي‌پسنديد، چند جور دهانشويه خانگي را به شما پيشنهاد مي‌كنيم:
)1 دهانشويه آب نمك: مخلوط يك قاشق چايخوري نمك در يك ليوان آب ولرم، يكي از ايده‌آل‌ترين دهانشويه‌ها براي ضدعفوني كردن محيط دهان است. البته مراقب باشيد كه اگر فشارخون بالا داريد اين دهانشويه‌ را رقيق‌تر تهيه كنيد يا آن‌را با نوعي ديگر از دهانشويه‌ جايگزين كنيد.
)2 دهانشويه جوش‌شيرين: اين دهان‌شويه كه به خنثي كردن محيط‌ دهان كمك مي‌كند، براي ايجاد حس تازگي و طراوت در دهان و رفع بوي بدن دهان هم بسيار موثر است .براي تهيه اين دهان شويه كافي است يك‌چهارم قاشق چايخوري جوش‌شيرين را در يك ليوان آب حل كرده و چند قطره عصاره نعنا يا مقداري عرق نعنا را به آن اضافه كنيد. عصاره نعنا براي رفع بوي بد دهان و شاداب كردن دهان موثر است.
)3 دهانشويه رزماري و نعنا: براي تهيه اين دهانشويه به موارد زير نياز داريد: 2/5 ليوان آب ، 1 قاشق چايخوري برگ نعناي خرد شده، 1 قاشق چايخوري برگ رزماري خرد شده ، 1 قاشق چايخوري رازيانه.
روش تهيه اين دهانشويه به اين ترتيب است كه بايد تمام مواد را پس از آنكه آب به جوش آمد، به مدت 20 دقيقه با شعله كم حرارت دهيد. سپس مايع باقي مانده را صاف كنيد و از آن به عنوان يك دهانشويه عالي استفاده كنيد.

مراقب باشيد
دهان‌شويه‌ها براي استفاده خارجي هستند و بلعيدن آنها براي بدن مضر است. دهان‌شويه‌ها را از دسترس اطفال زير 6 سال دور نگه داريد و به كودكان بالاي 6 سال هم استفاده صحيح از آن را آموزش دهيد و مطمئن شويد كه آن را نمي‌بلعند. مصرف دهانشويه براي كودكان زير 6 سال ممنوع است.
فلورايد به صورت موضعي جذب دندان‌ها مي‌شود و تماس طولاني‌تر فلورايد با دندان به جذب بيشتر آن كمك مي‌كند. بنابراين دهان‌شويه فلورايد را لااقل يك دقيقه در دهان نگه داريد و بعد از استفاده از آن دست كم به مدت يك ساعت دهان خود را نشوييد و چيزي نخوريد.چند سالي است كه عمل فلورايد‌تراپي به صورت گروهي و در مدارس انجام مي‌شود، اما اگر در تعطيلات، دهانشويه‌ها براي ادامه انجام طرح به خانه‌ها فرستاده شد، بايد سعي كنيم كه طبق برنامه‌اي كه از سوي مدرسه براي استفاده از اين دهانشويه طراحي شده است، كودكانمان را به استفاده صحيح از آن راهنمايي كنيم و در حفظ سلامت خانواده خود گام بلندي برداريم.
گروهي از دهان‌شويه‌ها در استفاده طولاني‌مدت ممكن است اثرات جانبي مثل تغيير رنگ دندان‌ها و زبان و تغيير حس چشايي را ايجاد كنند، بنابراين دهانشويه‌ها را بدون تاييد پزشك، طولاني‌مدت مصرف نكنيد.
اگر بعد از مصرف نوع خاصي از دهانشويه، حالت‌هايي مثل جوش‌هاي كوچك، كهير و خارش و قرمزي در دهان و لب‌هاي شما به وجود آمد، استفاده از دهانشويه را قطع كرده و با پزشكتان مشورت كنيد زيرا ممكن است به اين نوع از دهانشويه‌ آلرژي داشته باشيد