ايدز، يكي از دهشتناك ترين بيماريهايي است كه بشر تاكنون با آن روبرو بوده است، اين بيماري هم اكنون بيش از پنجاه ميليون نفر را در سراسر جهان به خود مبتلا ساخته است و بيم آن مي رود كه ميليون ها نفر ديگر نيز در معرض خطر ابتلا به ايدز باشند.


با توجه به شيوع گسترده و راههاي سرايت اين بيماري ويروسي، به نظر مي رسد كه اين بيماري در ايران نيز به يك موضوع قابل اهميت بدل شده باشد.

در روز جهاني ايدز مسئولان بهداشتي در ايران از كاهش رشد اين بيماري دراين كشور خبر داده اند، كامران باقري لنكراني، وزير بهداشت مي گويد كه براي نخستين بار در ده سال گذشته شتاب رشد اين بيماري كاهش يافته است.


برخي از كارشناسان معتقدند آمار واقعي مبتلايان به ايدز در ايران بسيار بيش از ميزان اعلام شده است


تاريخچه ايدز

سرآغاز توجه جهاني به اين بيماري به سال 1981 در نيويورك بازمي گردد كه هشت مورد بيماري وخيم شبيه سرطان در ميان مردان همجنس گرا ديده شد، با ديده شدن انواع متفاوت ديگري از عفونت هاي ناشناخته در ايالت هاي مختلف آمريكا، توجه دانشمندان به ويروس مشتركي جلب شد كه با تغيير شكل مداوم، سيستم ايمني بدن افراد مبتلا را از كار مي اندازد و درنتيجه امكان ابتلاي وي به انواع بيماريهاي خطرناك ديگر را فراهم مي آورد.
همزمان در آفريقا نيز موارد متعددي از شيوع ايدز ديده شد كه منجر به مرگ و مير فراواني در اين قاره شد، اين قاره در برخي از متون علمي منشاء پيدايي و تكامل ويروس ايدز شناخته شده است.

دانشمندان مي گويند كه شكل ابتدايي اين ويروس در شامپانزه ها وجود داشته است كه به دليل تغذيه ساكنان گينه بيسائو از آنها اين ويروس به انسان منتقل شده و در طول يك قرن تكامل يافته و به ديگران منتقل شده است.


بخشي از گفتگو با دكتر شيخ مبشر نماينده سازمان بهداشت جهاني در ايران

تاريخچه ايدز در ايران

گفته مي شود كه اولين مورد ابتلا به ايدز در ايران، چند سالي پس از كشف اين ويروس شناسايي شده است كه از يك كودك مبتلا به هموفيلي در اثر تزريق خون آلوده بوده است.

بنا بر آمار رسمي در ايران حدود دوازده هزار نفر تا كنون به عنوان حامل ويروس ايدز شناخته شده اند، در حالي كه برخي از كارشناسان معتقدند آمار واقعي مبتلايان به اين بيماري بنا به دلايل مختلف بسيار بيشتر از ميزان اعلام شده است.

در ايران طبق اطلاعات موجود، مبتلايان به ايدز تا پيش از دهه شصت بيشتر در اثر تزريق خون هاي وارداتي آلوده بوده اند دچار اين بيماري شده اند در حالي كه در دهه هفتاد استفاده از سرنگ هاي مشترك در ميان معتادان تزريقي و روابط جنسي بي بند و بار بدون استفاده از كاندوم عامل ابتلا به ايدز بوده است.

تا سال 1383 ميزان مرگ ومير ناشي از ايدز رسما 894 نفر گزارش شده بود در حالي كه هيچ آمار دقيقي ازتعداد مبتلايان به ايدز موجود نبود.

اما هم اكنون نماينده سازمان ملل در بحران ايدز در ايران از رشد صد درصدي اين بيماري در اين كشور سخن مي گويد.

علي يزدان ستايش همچنين گفته است كه مقابله با ايدز در ايران بايد پيش از شيوع گسترده آن صورت گيرد.

در برخورد با بيماريها از سه روش مقابله اي استفاده مي شود:
- پيشگيري
- تشخيص و همه گير شناسي
- درمان


تا همين چند سال پيش برخورد با ايدز در ايران با كندي پيش مي رفت، اما در سالهاي اخير پيشرفت هاي بسياري در زمينه پيشگيري و درمان صورت گرفته است


شيخ مبشر، نماينده WHO در ايران

برخي از كارشناسان معتقدند كه وضعيت ايران درهر سه زمينه بحراني است.

از جمله دكتر محبوبه حاج عبدالباقي استاد دانشگاه علوم پزشكي تهران در گفتگو با ايسنا از سياست هاي تبليغاتي و پيشگيرانه در برابر اين موضوع انتقاد كرده و خواستار به كار گيري بيشتر روشهاي روانشناختي و آموزش گسترده در بين جوانان شده است.

در بخش پيشگيري هنوز بسياري از مردم و به ويژه جوانان از دسترسي به اطلاعات مربوط به شيوع ايدز و از اطلاعات مربوط به ضرورت به كار بردن كاندوم در زمان رابطه جنسي بي بهره اند و موانع متعددي براي راه اندازي كارزارهاي تبليغاتي گسترده در رسانه ها در اين زمينه وجود دارد.

در زمينه تشخيص نيز با وجود تلاش هاي صورت گرفته، هنوز امكان آزمايش ايدز در همه مناطق كشور وجود ندارد و از اين رو دستيابي به روشهاي تشخيصي و آمار قابل اتكا مشكل جلوه مي كند.

در زمينه درمان نيز در اغلب موارد تنها داروهاي اوليه براي كند كردن آهنگ بيماري در دسترس بيماران گذاشته مي شود، در حالي كه دربسياري موارد، ويروس نسبت به اين داروها مقاومت نشان داده و درنتيجه بيماران محتاج داروهاي جديدتري هستند كه براي مقابله با بيماري ضروي است، به علاوه هنوز مراكز و كلينيك هاي درمان ايدز در سطح كشور گسترش نيافته اند.

چشم انداز آينده ايدز در ايران

دكتر شيخ مبشر نماينده سازمان بهداشت جهاني(WHO) در ايران در اين زمينه به سايت فارسي بي بي سي مي گويد: ''در مقايسه با ساير كشورها در منطقه در ايران شمار كمتري از مبتلايان به ايدز وجود دارند كه دو سوم آنها به دليل استفاده مشترك از سرنگ آلوده به ويروس مبتلا مي شوند.''

آقاي مبشر در پاسخ به اين سوال كه تا چه حد سياست هاي ايران در مقابله با ايدز را موثر مي داند مي گويد: ''تا همين چند سال پيش برخورد با اين موضوع در ايران با كندي پيش مي رفت، اما در سالهاي اخير پيشرفت هاي بسياري در زمينه پيشگيري و درمان صورت گرفته است. اگرچه هيچ استراتژي ملي براي مقابله با ايدز وجود نداشت اما ما به همكاري با دولت ايران در اين زمينه ادامه داديم و اكنون يك برنامه ملي در اين زمينه وجود دارد.''

وي مي گويد كه هم اكنون شوراي ملي ايدز كه توسط معاون رئيس جمهور اداره مي شود در كنار نهادهاي دولتي ديگر و به ويژه سازمان هاي غير دولتي در زمينه مقابله با اين بيماري به خوبي فعال شده اند.

شيخ مبشر، يكي از پيشرفت هاي اخير در اين زمينه را دستور آيت الله شاهرودي در زمينه لزوم رويكرد انساني با مبتلايان با اين بيماري مي داند زيرا تاكنون با اين بيماران همچون مجرمين برخورد مي شد. به ويژه اينكه تعداد قابل توجهي از زندانيان در ايران داراي ويروس اچ اي وي مثبت هستند.

وي مي گويد كه گامهاي مهمي در اين زمينه در ايران برداشته شده است و ما در حال مذاكره با دولت براي برداشتن گام هاي بعدي هستيم. به ويژه آنكه سال آينده دولت برنامه پنج ساله توسعه را تدوين خواهد كرد.

اما وي تاكيد مي كند كه پيشرفت هاي اخير براي شناساندن بيماري به مردم و فعال شدن گروه هاي بسياري در اين زمينه و همكاري رسانه ها براي آگاهي بخشي به مردم، تحولات اميدوار كننده اي هستند.

نماينده سازمان بهداشت جهاني در ايران در باره خطر روابط جنسي خطرناك در ايران مي گويد گام هاي مهمي براي آگاه سازي جوانان در اين زمينه برداشته شده است و در برخي موارد كاندوم مجاني در اختيار زوج ها قرار مي گيرد، با اين حال در ايران، به عنوان يك كشور اسلامي شايد تمايل زيادي براي علني كردن اين موضوع وجود نداشته باشد.


در روز جهاني ايدز، مراسم مختلفي در سراسر جهان برگزار شد

اما مدارس و رسانه ها در اين زمينه فعال شده اند، سمينارهايي برگزار شده و تبليغات زيادي در اين زمينه صورت گرفته است.

مواد مخدر

با توجه به اين كه بيش از شصت درصد موارد ابتلا به ايدز در ميان معتادان تزريقي ديده مي شود كه رابطه جنسي زيادي هم با افراد مختلف دارند و شيوع مواد مخدر در ايران بسيار بالا است، ميليونها نفر در ايران در معرض خطر قرار دارند.

بر اساس گزارش اخير سازمان ملل در يك مطالعه بر روي معتادان تزريقي در تهران، پانزده درصد آنها داراي اچ اي وي مثبت بوده اند و بيش از نيمي از آنها با وجود روابط جنسي فراوان هرگز از كاندوم استفاده نكرده بودند.

در شهرستان مرودشت در شمال غربي ايران يكي از هر پنج نفر معتاد تزريقي گفته بود كه از سرنگ مشترك در زندان استفاده مي كرده است.

با توجه به جمعيت انبوه چند صد هزار نفري زندانيان در ايران بيم آن مي رود كه ميزان شروع ايدز در ميان زندانيان به سرعت افزايش يافته باشد.

در گزارش سازمان ملل بر لزوم اقدامات و درمانهاي فوري در زندانهاي ايران براي مقابله با افزايش سريع ايدز در آنها تاكيد شده است.

روابط جنسي بي بند و بار

با وجود آنكه ايران يكي از جوان ترين جمعيت هاي دنيا را دارد، آموزش جنسي و راههاي مقابله با بيماريهاي مقاربتي و داشتن رابطه جنسي سالم به دليل موانع ايدئولوژيك و مذهبي به خوبي به نوجوانان و جوانان انتقال نمي يابد.

استفاده از كاندوم در ميان جوانان در روابط جنسي شان كمتر معمول است و گفته مي شود كه در سطح تهران وبرخي از شهرهاي بزرگ صدها هزار زن خياباني و دختر فراري وجود دارند كه مردان جوان براي برقراري روابط جنسي به آنها مراجعه مي كنند.


معتادان تزريقي و روابط جنسي بي بندوبارانه دو مشكلي عمده ايران در برابر ايدز محسوب مي شود



در برخي موارد نيز باورها و اعتقادات نادرستي در زمينه انتقال ايدز در ميان برخي از جوانان وجود دارد، بطور مثال برخي از جوانان تصور مي كنند انتقال ايدز تنها از طريق رابطه جنسي معمول صورت گيرد و رابطه جنسي از طريق دهان خطري در برندارد و با توجه به برخي اعتقادات سنتي در ايران كه رابطه جنسي كامل و معمول را نهي مي كند، اغلب جوانان در ابتدا به رابطه جنسي دهاني روي مي آورند كه به همان ميزان مي تواند در انتقال اين ويروس خطرناك قلمداد شود.


گزارش سازمان ملل در مورد ايدز در ايران همچنين ازروابط خطرناك جنسي به عنوان دومين عامل شيوع اين بيماري در ايران ياد كرده است، آقاي شيخ مبشر در اين رابطه به سايت فارسي بي بي سي گفت: هنوز موضوع استفاده از كاندوم در زمان برقراري رابطه جنسي در ايران عموميت نيافته است ولي با اين حال پيشرفت هاي خوبي در زمينه آگاه سازي جوانان در اين زمينه صورت گرفته است.

نگاهي به آينده

دكتر مبشر در مورد وضعيت آتي ايران در مقابله با ايدز اميدوار است زيرا مي گويد كه منابع اوليه براي پيشگيري و درمان در دسترس است، سطح هوشياري در اين باره خوب است و اقدامات مفيدي در اين زمينه آغاز شده است اما در دسترس بودن مواد مخدر و روابط جنسي نا سالم مهمترين خطرهاي پيش رو در اين زمينه هستند.

با اين حال برخي از كارشناسان معتقدند كه غفلت سال هاي گذشته زنگ هاي خطر براي شيوع گسترده ايدز در ايران رابه صدا در آورده است.

وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي ايران مي گويد كه براساس يك مطالعه بيش از 90 درصد دانش آموزان سال آخر دبيرستان و سال اول دانشگاه در خصوص چگونگي انتقال ايدز اطلاع كافي دارند.

وي كه در همايش روز جهاني ايدز در دانشگاه تهران سخن مي گفت، تاكيد كرد كه شتاب رشد اين بيماري در ايران رو به كاهش است.


كارشناسان مي گويند ايدز تهديدي جدي در ايران محسوب مي شود

گزارش سازمان ملل حاكي است كه ايران در زمره كشورهايي است كه روند شيوع ايدز در آنها در حد متوسط است، در حالي كه در سال جاري هر 8 ثانيه يك نفر در جهان به ويروس اچ اي وي مبتلا شده است و سه ميليون نفر از اين مبتلايان در طي ده ماه گذشته درگذشته اند، در ايران روند مقابله با ايدز در حال تشديد است.

با اين همه جمعيت جوان، رفتارهاي جنسي بي بندوبارانه و شيوع گسترده اعتياد تزريقي عوامل خطرزايي هستند كه صاحب نظران موجب افزايش نگراني مي بينند.