علل تاخیر و یا گریز جوانان به خصوص دختران جوان از ازدواج را مى توان دلایل عدیده ای دانست ، اما در این مقاله قصد داریم به 4 مورد شایع آن بپردازیم .
1. ادامه تحصیلات در سطوح عالى
از موانع عمده اى كه در سر راه ازدواج بسیارى از جوانان مطرح است، ادامه تحصیلات در سطوح عالى است. اینكه این موضوع اساسا بتواند به عنوان مانعى براى دانشجویى و فن آموزى رخ نماید ، در خور تامل و بررسى است، ولى به نظر مى رسد كه شاید بتوان با قدرى تدبیر و چاره اندیشى با آن به طور شایسته كنار آمد.
ازدواج به لحاظ گوناگون عاطفى، اخلاقى، روانى و نیز جسمى نیاز جدى انسان است و استعدادهاى مختلف عقلى و عاطفى او در سایه ی پیمان زناشویى شكوفا شده و به بار مى نشیند ، موقعیت و شخصیت اجتماعى فرد به طور كامل با ازدواج شكل مى گیرد ، احساس مسوولیت و تعهد اجتماعى در پرتو تشكیل خانواده در وجود انسان بیدار شده و رشد مى یابد. با این وصف عاقلانه نیست، انسانى خود را از این همه ی مواهب و فواید محروم سازد و به بهانه هاى مختلف از آن سر باز زند.
البته اگر كسى بتواند با مراقبت كامل، خود را از هر گونه تحریكات جنسى به دور داشته و همه ی حواس و توجه خود را به سوى تحصیل دانش معطوف سازد ، شاید كناره گیرى از ازدواج مشكل جدى براى او به بار نیاورد ، ولى شخصى كه از چنین تسلطى بر افكار و احساسات خود برخوردار نیست، عواقب دورى گزیدن از ان براى او بسیار زیان بار و گاهى هم شكننده و غیر قابل جبران خواهد بود.
و لذا مى توان در صورت احساس نیاز به ازدواج و تمایل به ادامه تحصیلات تا سطوح عالى، این كار را با یكى از طرق زیر دنبال كرد و به هر دو خواسته جامه عمل پوشید :
ـ طولانى بودن دوران عقد.
ـ گنجاندن شرط موافقت و همكارى شوهر براى ادامه تحصیل در عقد ازدواج.
- كنترل و جلوگیرى از داشتن فرزند براى مدتى با توافق دو طرف.
ـ كمك و مساعدت والدین دو طرف. و بالاخره در پیش گرفتن زندگى همراه با قناعت و ساده زیستى.
2. نبود خواستگار دلخواه
در سنین بالاترسخت گیری در انتخاب به سرحد وسواس مى رسد و به تدریج نكاتى ریز و غیر قابل اعتنا جاى مهمى را به خود اختصاص مى دهد و دستیابى به همسر مطلوب به آرزویى تبدیل مى شود كه به آسانى قابل تحصیل نیست.
دختر و پسر، در آغاز دوران بلوغ و مدتى پس از آن به جهت قوت غریزه و ضعف اندیشه ، بیشتر در پى اطفاى غریزه اند و كمتر به تشكیل خانواده و زندگى مشترك و چگونه بودن آن مى اندیشند و لذا به ندرت در این باره و در خصوص ویژگی ها و اوصاف شریك زندگى خود به تامل و محاسبه مى پردازند.
به تدریج هر چه از سن بلوغ فاصله بیشتر مى شود و قواى عقلى و فكرى تقویت مى گردد این گونه مسایل نیز در كنار پاسخگویى به نیاز جنسى در دایره ی محاسبات و آینده نگرى انسان وارد مى شود. هر چه بر مقدار این فاصله افزوده شود این موضوع نیز با شدت بیشترى، فكر و حواس او را به خود مشغول مى سازد.
البته این كار در جاى خود خوب، پسندیده و لازم است و شاید بر اساس همین حكمت است كه ازدواج دختران ـ كه به جهت زودرس بودن بلوغ آنان، معمولا در سنین كمتر از پسران به وقوع مى پیوندد و آنها تا آن زمان هنوز تجربه ی كافى براى زندگى و معاشرت زناشویى نیاموخته اند و از سوى دیگر اختیار طلاق نیز، جز در موارد معین، بر اساس حكمت و مصلحت، به آنها داده نشده است ـ باید با اجازه و موافقت پدر و ولى صورت پذیرد ، تا سرنوشت آینده و زندگى آنان با دوراندیشى و احتیاط پدر، كه از تجربه و احاطه بیشترى نسبت به مسایل زندگى و ضروریات و لوازم آن برخوردار است، تامین شود و با نزدیك نگرى و ناپختگى و پیروى از هوس، دست خوش تزلزل و ناكامى نگردد-
ولى گاهى در سنین بالاتر این قضیه به سرحد وسواس مى رسد و به تدریج نكاتى ریز و غیر قابل اعتنا جاى مهمى را در این مجموعه به خود اختصاص مى دهد و از باب ((هر آنچه شرطش افزون گردد وجودش حاكم مى شود)) به تدریج دستیابى به چنین همسر مطلوبى به آرزویى تبدیل مى شود كه به آسانى قابل تحصیل نیست و تجربه نشان داده است كه چنین انسانهایى پس از افول غریزه و سستى آن و فروكش كردن عواطف و احساسات پاك جوانى و غالبا نرسیدن به خواسته ی واقعى خود ، احساس ناكامى و شكست كرده و خود را از قافله ی زندگى انسانى عقب مانده مى یابند.
این نكته را باید توجه داشت كه انسانهاى معمولى خالى از عیب و نقص نیستند. هنر زندگى كردن در این نیست كه زن و شوهر از هر جهت موافق و مطلوب هم بوده و هیچ نارسایى در وجودشان نباشد ، بلكه هنر زندگى در این است كه با سرپنجه ی تدبیر، صفا، محبت و ایثار، نقایص و كمبودهاى جزیى و قابل اغماض در هر یك از طرفین پوشیده شده و تحت الشعاع صفات، ویژگیها و شرایط اصلى و اساسى قرار گرفته و از ان چشم پوشى شود.
قران كریم مى فرماید:
((هن لباس لكم و انتم لباس لهن));
آنان[ زنان] پوشش شمایند و شما نیز پوششى براى آنان هستید.(1)
همچنان كه لباس عیب بدن را مى پوشاند زن و مرد نیز باید ساتر و حجاب عیوب هم باشند. و با عیب پوشى نسبت به یكدیگر به توافق و تفاهم واقعى و در پرتو آن به عشق و محبت نسبت به هم دست یابند.
3.گريز از مسئوليت پذيرى
خانواده ، بهترين ميدان عمل و رو به رويى با دشواري ها و مسايل جدى حيات است .
بسيارى از اينكه پذيرش ازدواج و اقدام به تشكيل خانواده، همراه با قبول مسووليتى بزرگ، در اداره ي زندگى، رفت و آمدها، ارتباطات جديد ، خواسته هاى همسر و احيانا برخى نزديكان او و در نهايت بچه دارى و تربيت فرزند است در هراسند و اين قضيه گاهى آن چنان در ديدگاه شان دشوار و سنگين جلوه مى كند كه برخى اساسا از آن منصرف شده و يا با نگرانى و اضطراب به سوى آن قدم مى گذارند.
ولى بايد توجه داشت كه تا انسان مستقيما وارد عرصه زندگى نشود و با مشكلات آن درگير نشود ، نمي تواند از خامى به در آيد و به موجودى مفيد تبديل شود . خانواده ، بهترين ميدان عمل و روبه رويى با دشواري ها و مسايل جدى حيات است .
به گفته يكى از نويسندگان بزرگ عرب: ((گاهى نبرد از ضروريات زندگى به شمار مى رود، زيرا اگر نبرد به طور مطلق در زندگى وجود نداشته باشد ، روح آدمى سست و بى حال مى گردد همان طور كه جسمش در صورت كناره گيرى از حركات سنگين رفته رفته كم طاقت و بى مايه مى شود.))(1)
همان نويسنده مى گويد: ((خانواده تنها نياز روانى براى زن و مرد نيست بلكه براى آن كه كودكان نيز بر پايه محكمى تربيت شوند كمال ضرورت را دارد. جوان نورسيده ايامى را با غرور و راحت طلبى مى گذراند و گمان مى كند كه علاقه اى به توليد نسل ندارد. گاهى اين گمان با مرفه بودن وضع اقتصاديش نيز تقويت مى يابد ولى زمانى نمى گذرد كه يك شكاف وسيع در وجود خود و در زندگيش مى بيند. شكافى كه جز با گريه و شيون كودك نمى توان آن را با چيز ديگرى پر كرد. در اينجا از گذشته پشيمان شده و بسى تاسف مى خورد ، كه چرا عمر كوتاه خود را با توليد نسل جبران نكرد و فرزندى نياورد تا وجود او را در طى قرنها امتداد دهد. ممكن است فرض كنيم كه مرد براى خود انديشه يا كارى بتراشد كه با سرگرم شدن به آن، از اين نداى باطنى منصرف گردد ، ولى زن چه؟ آيا مى تواند بدون كودك زندگى سعادتمند و خوشى داشته باشد؟
كودك در واقع جزيى از وجود زن است و از عصاره ي جانش يعنى از خون و سپس از شير كه آن هم از خون اوست، تغذيه مى كند. همچنين كودك جزيى از سازمان روانى وى مى باشد ، به طورى كه اگر فرزند نياورد پيش خود احساس مى كند كه ناقص است.))(2)
4. مسايل معيشتى
برخى از بانوان بر اين باورند كه همسر آينده ي آنان بايد از هم اكنون، آنچه لازمه ي يك زندگى كامل و پيشرفته است را دارا باشد، شغل مناسب، درآمد خوب، مسكن شخصى، اتومبيل و امثال آن. البته داشتن امكانات زندگى، خود يك امتياز و نقطه ي مثبت است ولى آيا مى توان آن را تا حدى كه تصميم به اصل ازدواج را خدشه دار کند ، مهم به حساب آورد؟ توجه زياد به ماديات ، ازدواج را مشکل مي کند.
قرآن كريم پس از دستور به ازدواج مى فرمايد:
((ان يكونوا فقرا يغنهم الله من فضله ...));
اگر آنان ـ كه بايد ازدواج كنند ـ تنگ دست باشند ،خداوند از فضل خود آنان را بى نياز خواهد ساخت.(3)
بسيارى از خانواده ها در آغاز زندگى، از امكانات كافى برخوردار نبودند ولى پس از مدتى به وضعيت معيشتى خوب و مطلوبى رسيده اند. همچنان كه عكس آن نيز بسيار است. چه بسا خانواده هاى برخوردارى كه در اثر يك حادثه از همه چيز ساقط شدند و حتى به كمك و مساعدت ديگران نيازمند گرديدند. بنابراين نه دارندگان، تامينى براى تداوم اين وضع دارند و نه دست تقدير مهر ندارى را براى هميشه بر جبين ناداران نقش زده است. اسحاق بن عمار مى گويد: ((به امام صادق عليه السلام عرض كردم: حديثى را مردم نقل مى كنند آيا درست است يا نه؟ كه مردى به حضور پيامبر گرامى شرف ياب شد و از نيازمندى خود به آن حضرت شكايت كرد. رسول خدا(ص) او را به ازدواج فرمان داد. بار ديگر آمد همان دستور را شنيد و تا سه بار اين قضيه تكرار شد. امام صادق(ع) فرمودند: اين گزارش درستى است. سپس فرمود: روزى با زنان و عيال است.))(4) روايات ديگرى نيز به همين مضمون از اهل بيت عصمت عليهم السلام رسيده است.(5)
البته مقصود از اين سخنان اين نيست كه تنها ازدواج براى بهبود وضعيت معيشت كافى است و هر كس بدين كار اقدام كند به ضرورت، وضع معاشش رو به بهبود مى گذارد ، بلكه مقصود اين است كه در زنجيره ي علل و اسباب روزى، اين موضوع جايگاه مهمى را به خود اختصاص داده است.
