یكی از عواملی كه اسلام و قرآن روی آن تأکید دارند و عمل به آن را برای زنده ماندن امّت اسلامی ، جوان نمودن و پیشرفت و ارتقاء دادن آن لازم و ضروری می دانند، انفاق است .
دین اسلام اهمیت زیادی نیز برای آن قائل شده است و به این منظور آیات و روایات بسیاری در فضیلت و ترغیب به این عمل وارد گردیده است و از آنها استفاده می شود كه : « ای انسان ! شما هر كدام مستقل نیستید، بلكه عضو یك جامعه می باشید. بنابراین باید منافع جامعه اسلامی را بر منافع و لذات شخصی مقدم بدارید و آگاه باشید كه سعادت حقیقی شما در اجرای این روش و سیره الهی است. » در قرآن مجید راجع به انفاق تاكیدات فراوان شده و برای انفاق کنندگان پاداشهایی بزرگ و ماندگار تعیین گردیده است.
انفاق به عنوان عمل صالحی است كه اگر مطابق دستور قرآن كریم انجام پذیرد، جامعه اسلامی را همیشه به عنوان سیمایی مطلوب برای امت خود قلمداد نموده و باعث درونی شدن هر چه بهتر فرهنگ و ارزشهای اقتصادی اسلام در نهاد افراد می گردد. همچنین اصل انفاق به عنوان یك ارزش دینی است كه قرآن و اسلام ، آن را نردبانی برای تقرب به سرچشمه جمال و كمال و زیباترین جلوه های عشق یعنی خداوند متعال می داند.
از نظر قرآن یکی از وظایف مهم افراد در جامعه اسلامی، دستگیری از نیازمندان و تهیدستان است. هر کس به اندازه امکانات و توانمندی خویش وظیفه دارد که خلاء های موجود در زندگانی افراد را جبران و کمبودهای آنان را پاسخگو باشد. همان گونه که خداوند نیازمند و فقیر را با فقر و نداری امتحان می کند، ثروتمندان را نیز این گونه می آزماید. کمک به افراد نیازمند اگر همراه با خلوص نیت و به خاطر رضای پروردگار باشد دارای تأثیرات بی شماری است. برخی از آثار آن در همین جهان مشاهده می شود و برخی از آثار آن در جهان دیگر، به عنوان پاداش های اخروی، ظاهر می گردد. به طور کلی در قرآن کریم درباره انفاق و رعایت اخلاص سفارشات بسیاری شده است .
خداوند در سوره بقره آیه 274 به ستایش کسانی پرداخته که در شب و روز و نهان و آشکار انفاق می کنند و برخی آن را « آیه انفاق » گفته اند : « الذین ینفقون اموالهم بالیل و النهار سرا و علانیه فلهم اجرهم عند ربهم ولاخوف علیهم و لاهم یحزنون » ؛ یعنی کسانی که دارایی های خود را در شب و روز و نهان و آشکارا ، انفاق می کنند ، نزد پروردگارشان برای آنان پاداش خواهد بود و نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می شوند .
این آیه در شأن امام علی علیه السلام نازل شد،
چرا که از چهار درهم دارایی اش ،
یک درهم را در شب ،
یک درهم را در روز ،
یک درهم در نهان و
یک درهم را آشکارا انفاق کرد.
از آن جا که دلیلی برای اظهار انفاق به نیازمندان نیست، انفاق کننده بهتر است آن را پنهان سازد تا هم آبروی طرف مقابل حفظ شود و هم خلوص بیشتری در آن باشد . در برخی موارد که انفاق جنبه شخصی ندارد و احترام کسی هم از بین نمی رود مانند انفاق برای جهاد در راه خدا ، ساختن مدرسه و بیمارستان و امثال آن ، بهتر برای تشویق دیگران به انفاق ، آشکارا انفاق صورت گیرد .
انفاق از جمله اعمالی است كه جزو اخلاق نیکو محسوب می شود اگر :
1. برای خدا باشد و از روی ریا و خودنمائی نباشد ،
2. به شخص گیرنده منت نگذاشته و وی را آزار ندهد ،
3. از اموال پاك و مورد علاقه شخص باشد .
خداوند متعال در قرآن می فرماید : « شما هرگز به خوبی و نیكی نمی رسید مگر آنكه از آنچه كه دوست دارید انفاق كنید و هر چیزی را به هر كیفیّتی انفاق كنید، خداوند تحقیقاً بدان مطّلع است » . (آل عمران/ 92)
هم چنین خداوند در قرآن می فرماید : « كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى كنند ، همانند بذرى هستند كه هفت خوشه برویاند كه در هر خوشه ، یكصد دانه باشد و خداوند آن را براى هر كس بخواهد و شایستگى داشته باشد، دو یا چند برابر مى كند و خدا از نظر قدرت و رحمت ، وسیع و به همه چیز داناست » . (بقره ، 261)
انفاق در راه خدا
در صورتى در پیشگاه پروردگار مورد قبول واقع مى شود كه به دنبال آن
منت و چیزى كه موجب آزار و رنجش نیازمندان است نباشد.
بنابراین كسانى كه در راه خداوند بذل مال مى كنند ولى به دنبال آن منت میگذارند یا كارى كه موجب آزار و رنجش است مى كنند
در حقیقت با این عمل ناپسند اجر و پاداش خود را از بین مى برند.
