نقاط آغاز در تهذیب
مرابطه ، مراقبه ، محاسبه ، معاتبه

  مرابطه به معنی به خود  پیوستن ، مراقب خود بودن و در یک کلمه ، پیوسته نگران احوال خویشتن بودن است . مرابطه دارای چهار مرحله است :
1. مشارطه که آن را معاهده نیز گویند .
2. مراقبت
3. محاسبت
4. معاتبت ( انتقاد از خویش )
مشارطه آن است که انسان با خود عهد و پیمان می بندد که در انجام تکالیف و ادای وظایف و ایفای مسؤولیتها به هیچ وجه کوتاهی نکرده و از دستور شرع انور تجاوز ننماید ، متعهد می شود که در کارهای خیر کوشا باشد و از کارهای ناپسند خودداری ورزد . این عهد و پیمان در صورتی مؤثر است که هر روز تجدید شود تا آنگاه که به صورت ملکه در نفس و روح انسان رسوخ یابد . بهترین ساعات برای مشارطه ، صبحگاهان پس از ادای فریضه صبح است که آنگاه دل آدمی باصفاتر و حق پذیرتر است .
مرحله دوم مراقبت است یعنی انسان پس از آنکه با خود عهد و پیمان بست باید در تمام اوضاع و احوال ، مراقب و نگران خویش باشد مبادا در اثر غفلت و سهل انگاری عهدی را که بسته است ، بشکند . بدیهی است یکی از صفات بارز مؤمن ، پاسداری از عهد و پیمان است ، چنانکه فرمود : « مؤمنان نسبت به امانت ها و عهد و پیمانشان پای بندند . » حقیقت مراقبت آن است که هیچگاه خدای را فراموش نکنیم و به اعمال و اذکاری که انسان را به یاد خدا وامی دارد ، مداومت داشته باشیم و به هر کاری صبغه خدایی بزنیم و هر کاری را به یاد او آغاز کنیم . هر کس خدا را فراموش کند سرانجام از خود بیگانه شده و شخصیت والای انسانی خویش را از دست خواهد داد ، چنانکه فرمود : « مانند کسانی نباشید که به طور کلی خدا را فراموش کردند و خدا هم آنها را از خود بیگانه کرد تا آنجا که خود را فراموش نمودند و از مقام بندگی و انسانیت سقوط کردند ... »

محاسبه نفس :
از جمله اصول اخلاقی و  عرفانی ، اصل محاسبه است . سالکان راه خدا و طلاب دار بقا ، همان گونه که در صبحگاهان با خویش عهد و میثاق می بندند ، ساعتی را نیز برای محاسبت و بازنگری در اعمال روزانه در نظر می گیرند . محاسبه یعنی حسابرسی و بازنگری نسبت به گذشته و تعهد نسبت به آینده .

کیفیت محاسبه :
در مقام محاسبت چند چیز را باید رعایت کرد :
الف ) باید دانست که نفس اماره و غریزه خودخواهی ، انسان را فریب می دهد و زشتی ها را زیبا و زیبایی ها را زشت می نماید . بنابراین در حسابرسی باید کاملاً خود را از خویشتن تخلیه نمود یعنی باید خود را به جای دیگری فرض کرد و مورد محاسبه قرار داد . پیامبر خدا (ص) فرموده است : « هیچ بنده ای مؤمن نیست تا آنکه سخت تر از آن گونه که شریک نسبت به شریک و مولا نسبت به بنده اش محاسبه  می کند ، خود را مورد محاسبه قرار دهد . »
ب ) در مقام محاسبه ، نخست به واجبات و محرمات بپردازد تا بداند که آیا اوامر و نواهی الهی را کاملاً رعایت کرده  است یا نه ؟ سپس به مستحبات و خدمات و کارهای نیک    بپردازد .
ج ) پس از آنکه بررسی تمام شد چنانکه نتیجه آن مثبت بود خدای را شکر گزارد و از او توفیق بیشتر بخواهد و چنانکه منفی بود از خداوند متعال طلب آمرزش کند و آماده جبران مافات گردد و نواقص و کمبودها را به وسیله حسنات و اعمال شایسته از میان بردارد . خدای تعالی  می فرماید : « کارهای نیک ، بدی ها و زشتی ها را از میان می برد . » و در جای دیگر  می فرماید : « ... خردمندان آن کسانی هستند که بدی ها را با خوبی رفع می کنند » .

معاتبه ( انتقاد از خویش ) :
پس از آنکه از محاسبه و بازنگری در اعمال روزانه فراغت حاصل شد و انسان در محکمه وجدان از خود دادخواهی کرد و خود را مقصر شناخت ، حال نوبت می رسد به معاتبه یعنی انتقاد از خود . در این مرحله انسان باید شخصاً خود را مورد عتاب و خطاب و سرزنش قرار دهد و بدین وسیله خویشتن را برای جبران و ترمیم نواقص آماده سازد . ضمناً باید توجه داشت که در موقع محاسبه لازم است انسان به عیوب خود بپردازد و با عیب جویی از دیگران در مقام تبرئه خویش برنیاید . برخی از افراد با عیب جویی از دیگران ، ناخودآگاه خود را تبرئه کرده و گناه را به گردن دیگران می اندازد و شانه از زیر بار مسئولیت خالی می کنند .
خوشا به حال آنان که از وادی خودخواهی و خودپسندی بیرون آمده و برای خود در درون خویش واعظی دارنند و بدا به حال کسانی که در وادی خودخواهی باقی مانده و نصیحت پذیر نیستند و هیچ گاه در خود عیبی نمی بینند . هر کس خود را زیر ذره بین حساب قرار دهد بر عیب های خویش آگاه و از گناهان خود مطلع می شود . چنین فردی سرانجام در زدودن گناه و اصلاح عیوب خود موفق خواهد شد . هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند خود را اصلاح کرده و هر که خودستایی نماید خویش را تباه کرده است .