در روش آگاهي از زمان باروري ، مجموعه اي از اطلاعات به خانمها داده مي شود تا آنها بدانند که در چه روزهايي از ماه به احتمال زياد مي توانند در صورت انجام مقاربت حامله شوند ودر چه روزهايي اين احتمال کم مي باشد . خانمها مي توانند با مشاهده تغييراتي که در بدنشان ايجاد مي شود بفهمند که زمان تخمک گذاري (آزاد شدن تخمک از تخمدانها ) چه موقعي مي باشد . سپس آنها مي توانند با استفاده از اين اطلاعات از بروز حاملگي جلوگيري نمايند .
موثر ترين راه براي کشف اين موضوع که زمان باروري هر شخصي در چه روزهايي از ماه مي باشد ، استفاده از هر سه روشي است که در اينجا توضيح داده مي شود .
آگاهي از زمان باروري ، ميزان درک خانمها را در مورد بدن و سيکل (چرخه) قاعدگي شان افزايش مي دهد . براي اينکه اين روش بعنوان يک روش جلوگيري از بارداري موثر واقع شود ، بايد خانمها در روزهايي که احتمال باروري زيادي وجود دارد از انجام مقاربت خودداري نمايند و يا اينکه از ساير روشهاي جلوگيري از بارداري (مثل کاندوم) استفاده کنند . بطور کلي تقريبا يک سوم از روزهاي هر ماه را روزهاي باروري تشکيل مي دهد .

روش آگاهي از زمان باروري متکي به اطلاعات زير مي باشد :
* چهار ده روز قبل از اينکه خونريزي عادت ماهانه بعدي شروع شود ، يک تخمک از تخمدان رها مي شود ( به اين وضعيت اصطلاحا تخمک گذاري گفته مي شود ).
* بعد از انجام مقاربت ، اسپرمهاي آقايان مي توانند تا پنج روز نيز در دستگاه تناسلي خانمها زنده بمانند ( اگر چه اکثر آنها بعد از دو روز از بين مي روند ) .
* در صورتي که از سه روز قبل تا سه روز بعد از زمان تخمک گذاري مقاربت انجام شود احتمال وقوع حاملگي زياد مي باشد.
* از آنجايي که زمان دقيق تخمک گذاري (آزاد شدن تخمک از تخمدان) را نمي توان دقيقا پيش بيني نمود ، بنابراين 2 تا 3 روز نيز به شروع و انتهاي اين دوره بايد اضافه نمود . روش آگاهي از زمان باروري براي خانمهايي که داراي زمانهاي قاعدگي منظم در هر ماه مي باشند بسيار موثر مي باشد.


روش تقويمي (روش ريتم)

در روش تقويمي ، خانمها مي توانند از سوابق قاعدگي هاي قبلي خود به عنوان يک راهنما استفاده نمايند. در اين روش هر خانمي مي تواند ميانگين روزها را در سيکل قاعدگي خود حساب نموده و زمانهاي باروري آينده خود را تخمين بزند.
شروع به نوشتن دوره هاي قاعدگي خود به مدت 8 تا 12 ماه نماييد . اولين روز قاعدگي (اولين روز خونريزي) را بعنوان ''روز يک'' دوره قاعده گي در نظر بگيريد.
کوتاهترين و بلند ترين چرخه قاعدگي را در نظر بگيريد . عدد 18 را از کوتاهترين چرخه قاعدگي خود کم نماييد و آن را بعنوان اولين روز باروري يادداشت نماييد . عدد 11 را از بلند ترين چرخه قاعدگي کم نموده و آن را بعنوان آخرين روز بارداري در نظر بگيريد.
مثال: تعداد روزهاي بين ''روز يک'' يک چرخه قاعدگي تا ''روز يک'' چرخه قاعدگي بعدي در يک خانم عبارتند از :
فروردين 29 روز- ازديبهشت 26 روز(کوتاه ترين چرخه)- خرداد 30 روز – تير 31 روز(بلند ترين چرخه )- مرداد 30 روز
در اين مثال مي بينيم که کوتاهترين چرخه قاعدگي در اين خانم 26 روز و بلند ترين آن ، 31 روز مي باشد . عدد 18 را از26 کم مي کنيم تا اولين روز باروري بدست آيد (روزهشت) . عدد 11 را هم از 31 کم مي کنيم تا آخرين روز باروري بدست آيد ( روز بيست) . بنابراين در اين خانم روزهاي 8 تا 20 هر چرخه قاعدگي روزهاي باروري هستند يعني احتمال حاملگي در اين روزها زياد مي باشد و بايد در اين روزها يا از مقاربت خود داري نمايد و يا اينکه از ساير روشهاي جلوگيري از بارداري (مثل کاندوم) استفاده نمايد.


ارزيابي ترشحات دهانه رحم

در طي يک دوره قاعدگي ، قوام يا غلظت ترشحات دهانه رحم در روز هاي قبل از تخمک گذاري ، ترشحات دهانه رحم به بالا کشيدن و بالا بردن اسپرمها به داخل رحم و از آنجا به لوله اي فالوپ يعني جايي که معمولا لقاح انجام مي شود کمک مي نمايد .
ترشحات گردن رحم همچنين به بقاي اسپرمها در داخل رحم کمک مي کند .
در يک چرخه قاعدگي طبيعي معمولا بعد از پنج روز خونريزي قاعدگي ، سه يا چهار روزمهبل خشک مي باشد ، سپس با ترشحات مايعي سفيد يا زرد رنگ و چسبناک روزهاي خيس بودن آغاز مي گردد . اين خيس بودن به تدريج افزايش يافته تا به روزي مي رسيم که خيس ترين روز مي باشد . در اين روز ترشحات فراوان ، صاف ، ليز و لغزنده و خيلي کش مي آيد ( مثل سفيده تخم مرغ ) . معمولا تخمک گذاري از دو روز قبل تا دو روز بعد از پيدا شدن چنين حالتي رخ ميدهد . با يادداشت نمودن ميزان ترشحات و پيدا کردن خيس ترين روز هر دوره قاعدگي مي توانيد روزهاي تخمک گذاري را مشخص نماييد .
با استفاده از يک اسپکولوم (speculum) پلاستيکي مي توانيد خودتان ترشحات دهانه رحم را از نظر قوام و غلظت آن ارزيابي نماييد .


روش اندازه گيري دماي پايه اي بدن

هنگامي که يک خانم هر روز دماي بدن خود را اندازه مي گيرد متوجه مي شود که وقتي تخمک گذاري انجام ميشود تغييراتي در دماي بدنش ايجاد مي گردد . درست قبل از زمان تخمک گذاري ، دماي بدن بطور موقتي به مدت کوتاهي پايين مي آيد . در عرض 12 ساعت که تخمک گذاري انجام مي شود دماي بدن چند دهم درجه بالا مي رود و تا هنگام قاعدگي بعدي به همان حالت بالا باقي مي ماند . وقتي درجه حرارت به مدت سه روز در همان حد بالا باق بماند ، روزهاي باروري پايان يافته و روزهايي که مي توان بدون هيچگونه وسيله جلوگيري از بارداري مقاربت انجام داده و حامله نشد شروع مي گردد .
همانند روش تقويمي ، در روش اندازه گيري دماي پايه اي بدن ، شما بايد به مدت 8 تا 12 ماه دماي بدن خود را اندازه گيري و يادداشت نماييد تا بتوانيد از آن بعنوان يک روش نسبتا مطمئن جلوگيري از بارداري استفاده نمائيد .
يکي از اشکالات اين روش آن است که دماي بدن افراد ممکن است بر اثر بيماريهاي مختلف ، کم خوابي يا مصرف داروها نيز تغيير يابد .

ساير علائمي که در هنگام تخمک گذاري در بدن تغيير مي يابند عبارتند از :
* تغييراتي در وضعيت قرار گيري رحم
* درد خفيف يا انقباضات خفيفي در يک طرف قسمت تحتاني شکم ( در محل يکي از تخمدانها)
* نرم شدن دهانه رحم
* حساس شدن دهانه رحم
* حساس شدن پستانها

بنابراين براي جلوگيري از بارداري به روش ''آگاهي از زمان باروري'' بايد در زمانهاي باروري يعني از 5 روز قبل تا 3 روز بعد از تخمک گذاري از مقاربت نمودن پرهيز نمود و يا اينکه از ساير روشهاي جلوگيري از بارداري مثل کاندوم در طي اين روزها استفاده نمود .


مزاياي جلوگيري از بارداري به روش ''آگاهي از زمان باروري''

* هيچگونه عوارض جانبي ندارد
* در خانمهايي که داراي دوره هاي قاعدگي منظمي هستند بسيار موثر مي باشد
* اطلاعات خانمها را نسبت به بدن خود افزايش مي دهد


معايب جلوگيري از بارداري به روش '' آگاهي از زمان باروري''

* آموختن اين روش زمان نسبتا زيادي مي خواهد
* اين روش نياز به محاسبه و همکاري طرفين دارد
* شکست اين روش نسبت به ساير روشها بيشتر مي باشد.